Mostrando entradas con la etiqueta textos. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta textos. Mostrar todas las entradas

lunes, 18 de julio de 2011

Homenaxe a Álvaro Cunqueiro (14)

Conferencia «A historia da cultura galega»

Centro Galego de Lisboa-Xuventude de Galicia, en 1970


Cando as lexións románs chegaron a Fisterre —conta Valeiro Flavio— que os soldados, ó ver o sol asolagarse no océano, escoitaron algo así como o runxido que fai un ferro o roxo vivo que se mete na fragua do ferreiro e axoenlláronse e di... que estaban presos dun relixioso terror: chegaran ó fin do mundo e viran a morte do sol...

Pero polo sur, antes de chegar ó Fisterre, cando as lexións romás chegaron ó río Lima, creron que era un río famoso na mitoloxía greco-latina, creron que era o Letheo, o río do olvido. Os que pasaban aquel río, ó chegar a outra ribeira, esquencían a lengua que falaban, esquencían os nomes propios, os nomes das súas familias e os rostros, xa non sabían de onde eran, apátridas, vagabundos, sen noites nin días polo mundo.

E non quixeron cruzar o Lima e tuvo que ser o propio xefe das lexións, Décimo Xuño Bruto, quen pasou a cabalo e dende a outra ribeira empezou a chamar ós lexionarios polo seu nome, a dicirlles as batallas nas que estiveran xuntos, as xentes que o coñeceran e ata os nomes das familias e os nomes das terras de onde proviñan.

E entón, convencidos de que aquel non eran o Letheo aquelas augas mansas que van verdes entre xunqueiras, creron de verdade que non era o río do esquezo e pasárono e emprenderon a conquista de Galicia, a romanización de Galicia. De modo que Galicia é nin máis nin menos unha terra que ten a cabeza onde remata o mundo coñecido e ten os pés no Río do Esquezo.

Realmente non pode haber país máis estrano, non pode haber país que estea máis lonxe, e que de máis lonxe veña a entrar dun xeito ou outro na grande historia humán.

O ouro escondido

Namentres a xente nosa fale do ouro escondido, é que estará viva en nós a ledicia imaxinativa, e seremos aínda máis ricos por soñar con tesouros que tendo tódolos tesouros do mundo nunha arca gardada. Valen máis escondidos. Vai un por un camiño, nos doces mediodías de outono, e choviña, e parece que naquela miranda veciña brilla algo entre a herba, e un párase e soña cunha fada que ten na súa man un peite de ouro. Esto non fai dano a ninguén. Na aspereza da vida cotiá, soñar é necesario, e perder o tesouro dos ensoños é perder a merindade dos tesouros do mundo. Cando eu escoito nagunha aldea nosa falar de tesouros, coido que na nosa pobreza aínda somos ricos.

De Tesouros novos e vellos. Algunhas imaxinacións sobre tesouros. «Discurso de ingreso na Real Academia Galega».

Homenaxe a Álvaro Cunqueiro (13)

Guerreiro de Noste

Guerreiro de Noste iba polo monte, cruzando a serra que chaman Arneiro, cando se atopóu cun home que levaba un paraugas enorme, mais alto que el, e a tela de color cincento. Guerreiro deulle os bos días, e ademiróuse do tamaño do paraugas, que nunca outro vira.

—Eso non é nada!, dixo o home, que era regordete e colorado, e lucía grandes bigotes.

E amosóulle a Guerreiro o puño do paraugas, que era un rostro humán, con barba de pelo e ollos de cristal, e a boca, colorada e aberta, parecía a un home vivo.

—Vaia boca!, dixo Guerreiro.

—¡Paraguas saca la lengua!, dixo en castelán o home.

E pola boca aquéla sacóu o paraugas a lingua, longa e roxa coma a dun can, que lambéu mui agarimosamente a man do pequeno.

«Guerreiro de Noste», Xente de aquí e acolá, Editorial Galaxia, Vigo, 1971.

Pontes de Meirado

Conocín a Pontes de Meirado fai moitos anos. Xa era Pontes un home maduro. Dende os dezasete anos fumaba en cachimba e gastaba sombreiro. Alto, fraque, moreno, sempre acatarrado, envolvía nunha bufanda a franxas verdes e roxas o longo pescozo, no que lle xurdía unha grande noz, afiada e pilosa, sempre inqueda. Fumando, botaba fume arreo pola boca e os fuciños, e coido que polas orellas e máis os ollos. O sombreiro quebaba acolá enriba, envolveito na espesa fumareda. E coma dunha fonda cova saía a súa voz ronca, opinando sober dos antípodas, nos que non creía. O gran argumento de Pontes era o do desliz: si un boreal se tumba e esbara buscando a Australasia, e un austral déitase e esbara buscando a Borealasia, chegará un momento no que as prantas dos pes se toquen. Istes dous serían verdadeiros antípodas. Agora ben, ¿sóupose dalgún que esbarase pra arriba? Os que falan dos antípodas, falan como si a Terra fose cha de todo, e a Terra é redonda. Esto, nas barberías, era argumento de moito peso.

«Pontes de Meirado», en Xente de aquí e de acolá.


sábado, 16 de julio de 2011

Homenaxe a Álvaro Cunqueiro (12)

Na cociña colgan...

Na cociña colgan os touciños, os xamóns, os lacóns, a cachucha, as orellas, o dente, o rabo. Está un home comendo unhas papas pola noite, ou tomando un caldo, e bótalle unha ollada a toda aquela colleita, e ao millor apetécelle un torrezno, e os millores torreznos son polo delgado i enfrebado, ou ao millor non, pro o ánimo descansa un pouco naquela abundancia, que é o compango de días que virán, e que pra moitos casáis labregos non é tal abundancia, senón a escasa carne cotián que amolece as berzas ou cimóns, as nabizas no seu tempo, e que cunhas patacas e unhas cuncas de leite fai almorzos e ceas. Os torreznos máis sabrosos son os feitos nas brasas, non

moi gordos, pro tampouco moi delgados, que entón tórranse e non teñen gracia. Un bó torrezno debe levare da pel e da parte na que traballóu o sal, que sempre fica algunha. Entre pan, apértase o torrezno, i...

“A cociña galega”, editorial Galaxia, 1973.

Homenaxe a Álvaro Cunqueiro (11)

Noivado IV

Noite azul de silencio
esquina de sí mesma
ouvida polas amables
galerías da lúa.

Ninguén pensa a lonxana
melancolía morna
dos espellos de loito
dos teus ollos primeiros.

Creciches como donda
anguria de vidrados
aramio sin resposta
do teu sexo solícito.

De unha luz naufragada
entre roseiras verdes
fixeche quince anos.
- Un abano con paxaros.

A noite que non desce
vóltate a nós agora
coma ponte sin río
ou fiestra en terra firme.

Unha estampa de sono
a tua fábula afoga
núos os teus cabelos
de antiga noiva nova.

Homenaxe a Álvaro Cunqueiro (10)

Acolá están as illas...

Acolá están as illas.
Paso a man polo lombo do vento
que mas deu coma un can no monte dá perdiz
agardo que se ergan e voen sobre o mar.

A alma anda nestes inventos porque non lle abonda
o que é como é do mundo
quixer facer pombas con auga e amieiros de pruma
e en vez de carro que polos camiños do monte
baixase cantando a lúa arrastrada
por un tiro de peixes prateados.

- Pro estes inventos soio sirven
pra distraer a alma das suas contas,
tanto de amor e bágoas, dez por cento
de perdidos amores, e oitenta de soedade
que a vistes áspera como unha camisa de estopa
e queres pór unha ollada de seda no mencer
e nóna tés, veciño da tristura e do medo
a metade de ti morto sin enterrar
pra que a outra metade se decate.
Entón disimulando canto, e coas mentiras
fágome unha sorrisa de xardín en festas.

HAI UNHA ILLA LOUBADA

Hai unha illa loubada

Alá no fondo do mar.

Ten bois da color do tempo

E pastoras de cristal.

Ten un río de paxaros

Que desemboca en canción.

Paxaros mornos de illa

Cos seus niños no sol.

Ten lúa nova e crecente

E ollos para decir ai lá!

A boca tena pechada

Para vendimas de sal.

E ten un cabelo novo,

Ai amor! Que pelo ten.

Cheiro profundo de alga

E sabor limpo de mel.

Illa
Illa: oco insumiso
infantil xogo:
xa non estás
entre a tua mesma luz.
Xa rodas lonxe dobregada en todo,
¡qué perfeita e qué descoñecida!
illa.

Homenaxe a Álvaro Cunqueiro (9)

LE VERSE

Ese vento de seda é o tempo que pasa.
Soñades a doce primavera de antano
nesa frol que refrexa o seu van no negro pozo dos vosos ollos?

Le temps s'en va!

-Esas volvoretas que abanan a raiola do sol
son as suas tocas cobixando as pálidas frontes.
Soñaredes aínda no ouso do Vilar os soñares do tempo pasado?

Le temps s'en va!

Ese enorme silencio cristaíño e dourado!
Si vos agora falares, miñas donas amigas,a vosa voz enchería, como unha fonte de ágoa, o vaso do silencio?

Le temps s'en va!

Ei, donas do Vilar! Erguede os finos rostros e sorride,
que andan galáns de corte con soedades de vós!
Agás que prefirades vélos morrer de amor,
Le temps s'en va.
Le temps s'en va, mes dames!



L'ENVOI
De todolos amores o voso amor escollo:
Miñas donas Giocondas, en vós ollo
todalas damas que foron no país,
unhas brancas camelias, outras froles de lis.

Le temps s'en va! 

Ou dádesme ese bico
que cheira a rosas de abril do Mil e Pico
ou finarei chorando na miña soedá,
namentras envellezo:

Le temps, le temps s'en va!

Homenaxe a Álvaro Cunqueiro (7)

Si miña señor á i-alba de Arousa beilar

Si miña señor á i-alba da Arousa beilar

poñereille, belida, un ventiño no mar.

A dorna vai e ven

que meu amor ten!

Poñereille unha frauta e máis un reiseñor

e unha longa soedade coma a da mar maior

A dorna vai e ven

que meu amor ten!

Na illa de Cortegada poñereille un galán

por pastor das mareas co seu remo na man.

A dorna vai e ven

que meu amor ten!

Poñereille unha gaita no bico da ría

e unha avelaneira no medio do día.

A dorna vai e ven

que meu amor ten!

miércoles, 13 de julio de 2011

Homenaxe a Álvaro Cunqueiro (5)


A dona que eu amo e teño por señor

A dona que eu amo e teño por señor
amostrádema, Deus, se vos én pracer for,
senón, dádema morte.
 
A que teño eu por lume destes ollos meus
e por que choran sempre, amostrádema, Deus,
senón, dádema morte.
 
Esa que Vos fecestes mellor parecer
de quantas sei, ¡ai Deus!, fácedema veer,
senón, dádema morte.
 
¡Ai, Deus!, que ma fecestes máis ca min amar,
¡Ai, Deus!, mosrtrádema ú posa con ela falar,
senón, dádema morte.

Cantiga número VI de amor cortés.

O cabaleiro da pruma na gorra

meu amigo é.

O cabaleiro do verde tabardo

meu amigo é.

Ogallá que na guerra non morra,

meu amigo é.

Non de frecha, de asta nin dardo,

meu amigo é.

Homenaxe a Álvaro Cunqueiro (4)


A dama que ía no branco cabalo
A dama que ía no branco cabalo
levaba un pano de seda bordado,
Na verde fror
as letras van de amor!
 
O cabaleiro do cabalo negro
levaba unha fita colléndolle o pelo.
Na verde fror
as letras van de amor!
 
No medio do río cambiaron as vistas,
el para o pano e ela pra fita.
Na verde fror
as letras van de amor!
 
As vistas lles viron no río cambiar
e o pano e a fita por se namorar.
Na verde fror
as letras van de amor:
Con amor vivirás!

Homenaxe a Álvaro Cunqueiro (3)


Con auga de sede vella
Con auga de sede vella
namorar eu namoreina,
meu amigo!

Con unha herba lixeira
namorar eu namoreina,
meu amigo!

Namorar eu namoreina
con unha cantiga leda
meu amigo!

Namorar eu namoreina
con áer da primaveira,
meu amigo!

lunes, 11 de julio de 2011

Homenaxe a Álvaro Cunqueiro (2)


Cantiga nova que se chama riveira

No niño novo do vento
hai unha pomba dourada,
meu amigo!
Quen poidera namorala!

Canta ao luar e ao mencer
en frauta de verde olivo.Quen poidera namorala,
meu amigo!

Ten áers de frol recente,
cousas de recén casada,
meu amigo!Quen poidera namorala!

Tamén ten sombra de sombra
e andar primeiro de río.
Quén poidera namorala,
meu amigo!


SOEDADES DA MIÑA BRANCA SEÑOR

Escóitasme así, miña señor amada,

cando do peito meu o trobo arde,
ou atrás de tí a sombra do meu soño
loucamente á túa apreixa e bica?

Ouh doce o peso do teu corpo no meu maxín deitado!

Neste río do meu vagar sin fin,

¿que incendiado navío non navegas na noite?

¿Por que este corazón tanta frol mucha?

¿por que non é mortal de tanto lume a cinza?

¿por que inda son eu de tanta verba a boca?


Miña branca señor, corpo delgado:
este bosque é do tempo da máis recente lúa,
i ese malvís que tanto aér enfrauta
cada día que amence renasce e asubía.

pra brincar fora desta lingua de lume?

Amante, no meu vaso aínda canta a sede.
Esa lúa nevada, amor, que do teu corpo
medra coa noite sober das cumes dos meus ollos!

Deixa que rose, ao arrimo das cerdeiras,
nas illas dos teus ollos, ai,
Adormece ao meu carón, namentras quebra o día
baixo un teito de alaudas, tímidas cantadoras,
e pouco a pouco amósase ao meu rostro!

¿Fai falla, quezáis, un cabalo roxo
ou unha aza mortal e fría

pra brincar fora desta lingua de lume?

miércoles, 6 de julio de 2011

Maratón de Lectura 2011 (12)


MIGUEL DE UNAMUNO:
APUNTES PARA UN TRATADO DE COCOTOLOGÍA
(fragmentos)
PROLEGÓMENO
En esta parte ha de tratarse de todo lo divino y lo humano, de lo conocido, de lo desconocido y de lo inconocible, arrancando siempre, a poder ser, de la nebulosa o del homogéneo primitivo si fuere preciso. Es de grandísimo interés ante todo y sobre todo establecer el concepto de la ciencia, pues sin haber establecido tal concepto es absolutamente imposible dar un solo paso en firme en ciencia alguna.
Lo del concepto de la ciencia nos llevará a tratar del problema del conocimiento, y con todo esto se puede llenar muy bien un tomo de regulares dimensiones.
HISTORIA DE LA COCOTOLOGÍA
Empezaré diciendo que la historia de la cocotología, como la de todo lo existente posible y concebible, se pierde en la noche de los tiempos, y acudiré al Larousse a ver qué dice de ella. Y como es de suponer que no diga nada, consideraré a las pajaritas de papel como un juego infantil y haré la historia de los juegos infantiles y de todos los juegos en general. Con esto bien puede llenarse otro tomo.
RAZÓN DE MÉTODO
Aquí expondré el porqué trato primero de lo primero y segundo de los segundo y por qué lo tercero ha de ir antes de lo cuarto y después de éste lo quinto. Ésta es una parte muy importante y que requiere mucho pulso.
Sabido es, en efecto, que el método lo es todo y que la ciencia se reduce al método, es decir, al camino, pues método significa en griego camino. Y teniendo en cuanta que hay dos clases de caminos, vías o métodos, unos parados, por los que el caminante discurre y anda, como son los caminos terrestres, y otros “caminos que andan”, que llevan al caminante, como son las vías fluviales o ríos, dividiré a los métodos y por consiguiente a las ciencias que los encarnen, en dos grandes grupos: métodos parados o terrestres, métodos en movimiento o fluviales. De aquí las ciencias terrestres y las ciencias fluviales.
Y si me dijeren que esto es jugar con la metáfora, replicaré que todo es metáfora y así saldré del paso. Forzaré, además, la metáfora hablando de caminos o métodos férreos, como los de las matemáticas, aéreos, funiculares, vecinales, senderos, veredas, atajos, etc., y terminaré de una manera magnífica y altamente sugestiva hablando del mar, que todo él es camino, comparándolo con la poesía. Porque es preciso hacer entrar la poesía entre la ciencias. Aquí encajará lo de los “húmedos senderos” de Homero, y con tal ocasión hablaré de Homero y del helenismo.
ETIMOLOGÍA
La palabra cocotología se compone de dos, de la francesa cocotte, pajarita de papel, y de la griega logía, de logos, tratado. La palabra francesa cocotte es una palabra infantil y que se aplica en sentido primitivo recto a los pollos y por extensión a todas las aves. En un sentido traslaticio, a las pajaritas de papel y a las mozas de vida alegre. Aquí habré de extenderme en una comparación entre estas mozas y las pajaritas, frágiles como ellas.
La primera cuestión que surge respecto al nombre de nuestra nueva ciencia es que es el tal un nombre híbrido, como el de sociología, compuesto de una palabra latina y otra griega, y son muchas las personas graves que han visto en eso del hibrismo de su título un fuerte argumento en contra de la nueva sociología.
Acaso fuera mejor nombrar a nuestra ciencia papyrornithiología, de las palabras griegas papyros, papel; ornithion, pajarita, y logía, pero le encuentro a este nombre graves inconvenientes que me reservo mostrar cuando publique el tratado.
Y no dudemos de la importancia del nombre, importancia tal que precisamente lo más grave de una idea u objeto es el nombre que hayamos de darle. Rechacemos aquel absurdo aforismo de el nombre no hace a la cosa. Sí, el nombre hace la cosa y hasta la crea.
¿No nos dice acaso el versillo 3 del capítulo I del Génesis, que “Dijo Dios: sea la luz, y la luz fue” creándola así con su palabra, y no fue primero la palabra, según el versillo primero del capítulo I del Evangelio según Juan, que nos dice que “en el principio fue la palabra”?
¿Qué es, en efecto, conocer una cosa sino nombrarla? Conocer una cosa es clasificarla, nos dicen los filósofos, es distinguirla de las demás, y cuanto mejor la distingues es que la conoces mejor. El hombre ignorante sólo sabe el nombre propio de las cosas, su nombre de pila que diríamos hoy; las llama Cayo o Tito, Pedro o Juan; el menos ignorante sabe su primer apellido; cuando se instruye más conoce ya el segundo apellido, y así sucesivamente. Cuanto más nos adentramos en la ciencia de las cosas, más apellidos les damos a éstas conocemos mejor su genealogía, las colocamos mejor en el lugar que en su familia les corresponde. ¿La llamada historia natural se reduce para los más a otra cosa que una nomenclatura?
Con todas estas y otras consideraciones acerca del nombre, consideraciones que sacaré en mi cuadernillo rotulado Onomástica, justificaré la importancia capital que tiene el nombre que doy a la nueva ciencia, y cómo al nombrarla la creo. Porque el nombre y la etimología deben preceder a la definición misma.
DEFINICIÓN
Aquí, después de exponer lo que es la definición y cuántas maneras de definición pueden darse, y de dar la etimología de la palabra definición, pasaré a estampar cuántas definiciones pueden darse de la cocotología, empezando por la más sencilla de que es la ciencia que trata de las pajaritas de papel.
IMPORTANCIA DE NUESTRA CIENCIA
Es importantísimo el dejar bien asentada a priori la importancia de la ciencia de que se va a discurrir, no sea que los lectores torpes no la conozcan. Es esto tan importante como lo que hacen ciertos predicadores dialécticos, que después de dasarrolar un argumento añaden: “Queda, pues, evidentemente demostrada… tal o cual cosa”, no sea que el oyente nolo haya conocido.
La importancia de la cocotología es que, como veremos más adelante, puede llegar a ser ciencia perfecta.
LUGAR QUE OCUPA ENTRE LAS CIENCIAS Y SUS RELACIONES CON ÉSTAS
He aquí dos puntos capitalísimos y que se prestan a no poca discusión. En realidad, el segundo depende del primero, pues para colocar a nuestra ciencia en el lugar preeminente que le corresponde, tenemos que determinar antes sus relaciones con las demás ciencias.
Relaciónase con las físico-químicas porque el papel, sea fino, sea de estraza, con que las pajaritas se hacen, está sujeto a las leyes todas física y químicas: pesa, refleja un color, da un sonido si se le hiere, se dilata por el calor, arde al fuego, es sensible a ciertos ácidos, etc., etc. Se relaciona con las ciencias naturales porque dicho papel se extrae de materias vegetales, y sin conocer éstas mal se puede conocer bien tal papel. Relaciónase con la psicología, porque las pajaritas de papel ayudan al desarrollo de la psique infantil, y con las ciencias sociales por su valor como juego de los niños. Pero ante todo y sobre todo se relaciona, como veremos, con las ciencias matemáticas, porque la pajarita de papel adopta formas geométricas definidas y puede someterse a fórmula analítica.
DIVISIÓN
Aquí trataré de la división de la cocotología, pues no cabe tratar ciencia alguna sin dividirla antes por I, II, III, A, B, C, 1, 2, 3, a, b, c, etc. La ciencia no puede ser fluyente y continua como una vena de agua, es menester que sea quieta y discontinua como un rosario.
 Pajarita con sidecar
 Pajaritas bicéfalas




domingo, 3 de julio de 2011

Maratón de Lectura 2011 (7)

Federico García Lorca: PRENDIMIENTO DE ANTOÑITO EL CAMBORIO CAMINO DE SEVILLA

A Margarita Xirgu

Antonio Torres Heredia,

hijo y nieto de Camborios,
con una vara de mimbre
va a Sevilla a ver los toros.


Moreno de verde luna,
anda despacio y garboso.
Sus empavonados bucles
le brillan entre los ojos.
A la mitad del camino
cortó limones redondos,
y los fue tirando al agua
hasta que la puso de oro.
Y a la mitad del camino,
bajo las ramas de un olmo,
guardia civil caminera
lo llevó codo con codo.


El día se va despacio,
la tarde colgada a un hombro,
dando una larga torera
sobre el mar y los arroyos.
Las aceitunas aguardan
la noche de Capricornio,
y una corta brisa, ecuestre,
salta los montes de plomo.
Antonio Torres Heredia,
hijo y nieto de Camborios,
viene sin vara de mimbre
entre los cinco tricornios.

-Antonio, ¿quién eres tú?

Si te llamaras Camborio,
hubieras hecho una fuente
de sangre con cinco chorros.
Ni tú eres hijo de nadie,
ni legítimo Camborio.
¡Se acabaron los gitanos
que iban por el monte solos!
Están los viejos cuchillos
tiritando bajo el polvo.


A las nueve de la noche
lo llevan al calabozo,
mientras los guardias civiles
beben limonada todos.
Y a las nueve de la noche
le cierran el calabozo,
mientras el cielo reluce
como la grupa de un potro.



MUERTE DE ANTOÑITO EL CAMBORIO

A José Antonio Rubio Sacristán


Voces de muerte sonaron

cerca del Guadalquivir.
Voces antiguas que cercan
voz de clavel varonil.
Les clavó sobre las botas
mordiscos de jabalí.
En la lucha daba saltos
jabonados de delfín.
Bañó con sangre enemiga
su corbata carmesí,
pero eran cuatro puñales
y tuvo que sucumbir.
Cuando las estrellas clavan
rejones al agua gris,
cuando los erales sueñan
verónicas de alhelí,
voces de muerte sonaron
cerca del Guadalquivir.


-Antonio Torres Heredia,
Camborio de dura crin,
moreno de verde luna,
voz de clavel varonil:


¿Quién te ha quitado la vida
cerca del Guadalquivir?
-Mis cuatro primos Heredias,
hijos de Benamejí.
Lo que en otros no envidiaban,
ya lo envidiaban en mí.
Zapatos color corinto,
medallones de marfil,
y este cutis amasado
con aceituna y jazmín.
-¡Ay, Antoñito el Camborio,
digno de una Emperatriz!
Acuérdate de la Virgen
porque te vas a morir.
-¡Ay, Federico García,
llama a la Guardia Civil!
Ya mi talle se ha quebrado
como caña de maíz.


Tres golpes de sangre tuvo
y se murió de perfil.
Viva moneda que nunca
se volverá a repetir.


Un ángel marchoso pone
su cabeza en un cojín.
Otros de rubor cansados
encendieron un candil.


Y cuando los cuatros primos
llegan a Benamejí,
voces de muerte cesaron
cerca del Guadalquivir.



Maratón de Lectura 2011 (6)

MIGUEL DE UNAMUNO: "La tía Tula" (fagmento)

Era a Rosa y no a su hermana Gertrudis, que siempre salía de casa con ella, a quien ceñían aquellas ansiosas miradas que les enderezaba Ramiro. O, por lo menos, así lo creían ambos, Ramiro y Rosa, al atraerse el uno al otro.

Formaban las dos hermanas, siempre juntas, aunque no por eso unidas siempre, una pareja al parecer indisoluble, y como un solo valor. Era la hermosura espléndida y algún tanto provocativa de Rosa, flor de carne que se abría a flor del cielo a toda luz y todo viento, la que llevaba de primera vez las miradas a la pareja; pero eran luego los ojos tenaces de Gertrudis los que sujetaban a los ojos que se habían fijado en ellos y los que a la par les ponían raya. Hubo quien al verlas pasar preparó algún chicoleo un poco más subido de tono; mas tuvo que contenerse al tropezar con el reproche de aquellos ojos de Gertrudis, que hablaban mudamente de seriedad. «Con esta pareja no se juega», parecía decir con sus miradas silenciosas.

Y bien miradas y de cerca aún despertaba más Gertrudis el ansia de goce. Mientras su hermana Rosa abría espléndidamente a todo viento y toda luz la flor de su encarnadura, ella era como un cofre cerrado y sellado en que se adivina un tesoro de ternuras y delicias secretas.

Pero Ramiro, que llevaba el alma toda a flor de los ojos, no creyó ver más que a Rosa, y a Rosa se dirigió desde luego.

––¿Sabes que me ha escrito? ––le dijo esta a su hermana.

––Sí, vi la carta.

––¿Cómo? ¿Que la viste? ¿Es que me espías?

––¿Podía dejar de haberla visto? No, yo no espío nunca, ya lo sabes, y has dicho eso no más que por decirlo...

––Tienes razón, Tula; perdónamelo.

––Sí, una vez más, porque tú eres así. Yo no espío, pero tampoco oculto nunca nada. Vi la carta.

––Ya lo sé; ya lo sé...

––He visto la carta y la esperaba.

––Y bien, ¿qué te parece–– de Ramiro?

––No le conozco.

––Pero no hace falta conocer a un hombre para decir lo que le parece a una de él.

––A mí, sí.

––Pero lo que se ve, lo que está a la vista...

––Ni de eso puedo juzgar sin conocerle.

––¿Es que no tienes ojos en la cara?

––Acaso no los tenga así ...; ya sabes que soy corta de vista.

––¡Pretextos! Pues mira, chica, es un guapo mozo.

––Así parece.

––Y simpático.

––Con que te lo sea a ti, basta.

––Pero ¿es que crees que le he dicho ya que sí?

––Sé que se lo dirás al cabo, y basta.

––No importa; hay que hacerle esperar y hasta rabiar un poco...

––¿Para qué?

––Hay que hacerse valer.

––Así no te haces valer, Rosa; y ese coqueteo es cosa muy fea.

––De modo que tú...

––A mí no se me ha dirigido.

––¿Y si se hubiera dirigido a ti?

––No sirve preguntar cosas sin sustancia.

––Pero tú, si a ti se te dirige, ¿qué le habrías contestado?

––Yo no he dicho que me parece un guapo mozo y que es simpático, y por eso me habría puesto a estudiarle...

––Y entretanto si iba a otra...

––Es lo más probable.

––Pues así, hija, ya puedes prepararte...

––Sí, a ser tía.

––¿Cómo tía?

––Tía de tus hijos, Rosa.

––¡Eh, qué cosas tienes! ––y se quebró la voz.

––Vamos, Rosita, no te pongas así, y perdóname ––le dijo dándole un beso.

––Pero si vuelves...

––¡No, no volveré!

––Y bien, ¿qué le digo?

––¡Dile que sí!

––Pero pensará que soy demasiado fácil...

––¡Entonces dile que no!

––Pero es que...

––Sí, que te parece un guapo mozo y simpático. Dile, pues, que sí y no andes con más coqueterías, que eso es feo. Dile que sí. Después de todo, no es fácil que se te presente mejor partido. Ramiro está muy bien, es hijo solo...

––Yo no he hablado de eso.

––Pero yo hablo de ello, Rosa, y es igual.

––¿Y no dirán, Tula, que tengo ganas de novio?

––Y dirán bien.

––¿Otra vez, Tula?

––Y ciento. Tienes ganas de novio y es natural que las tengas. ¿Para qué si no te hizo Dios tan guapa?

––¡Guasitas no! ,

––Ya sabes que yo no me guaseo. Parézcanos bien o mal, nuestra carrera es el matrimonio o el convento; tú no tienes vocación de monja; Dios te hizo para el mundo y el hogar..., vamos, para madre de familia... No vas a quedarte a vestir imágenes. Dile, pues, que sí.

––¿Y tú?

––¿Cómo yo?

––Que tú, luego...

––A mí déjame.

Al día siguiente de estas palabras estaban ya en lo que se llaman relaciones amorosas Rosa y Ramiro.